Wanneer is een ongeval ‘pech’ en wanneer is iemand aansprakelijk?

Door: Lisa Fluit
Leestijd: 3 minuten

Na een ongeval ontstaat vaak direct de vraag wie verantwoordelijk is voor de schade. Toch blijkt in de praktijk dat aansprakelijkheid lang niet altijd vanzelfsprekend is. Verzekeraars beroepen zich regelmatig op een zogenoemde ongelukkige samenloop van omstandigheden. Daarmee wordt bedoeld dat een ongeval simpelweg pech is geweest en dat niemand juridisch verwijtbaar heeft gehandeld.

Maar wanneer is er daadwerkelijk sprake van pech en wanneer kan iemand aansprakelijk worden gehouden voor letselschade? In deze blog bespreken we hoe rechters dit beoordelen aan de hand van het leerstuk van de onrechtmatige daad en belangrijke uitspraken van de Hoge Raad.

De basis: de onrechtmatige daad

In het Nederlandse aansprakelijkheidsrecht vormt de onrechtmatige daad de belangrijkste grondslag voor het verhalen van letselschade. De wettelijke basis hiervoor ligt in artikel 6:162 Burgerlijk Wetboek. Dit artikel bepaalt dat iemand aansprakelijk kan zijn wanneer hij een onrechtmatige gedraging pleegt die schade veroorzaakt bij een ander.

Volgens dit artikel is sprake van een onrechtmatige daad wanneer een gedraging in strijd is met een wettelijke plicht of met de zorgvuldigheid die in het maatschappelijk verkeer van iemand mag worden verwacht.

Met andere woorden: iemand kan aansprakelijk zijn wanneer hij een risico neemt dat hij had moeten vermijden.  Toch is niet ieder ongeval automatisch het gevolg van onrechtmatig handelen. De vraag of iemand aansprakelijk is, hangt sterk af van de omstandigheden van het geval.

De rol van risico en voorzienbaarheid

Bij de beoordeling van aansprakelijkheid kijken rechters vooral naar de vraag hoe groot het risico op schade was en of iemand dit risico had kunnen voorzien. De Hoge Raad heeft dit uitgangspunt duidelijk gemaakt in een bekende uitspraak van 9 december 1994. Daarbij schopte een wandelaar in het bos tegen een tak waardoor een mede wandelaar letsel opliep.

In deze uitspraak benadrukte de Hoge Raad dat niet de enkele mogelijkheid van een ongeval doorslaggevend is. Beslissend is juist de mate van waarschijnlijkheid dat het gedrag van iemand tot schade zou leiden. Dit betekent dat het enkele feit dat een ongeval kan gebeuren, nog niet voldoende is om iemand aansprakelijk te stellen. Alleen wanneer het risico op letsel voldoende groot en voorzienbaar was, kan sprake zijn van onrechtmatig handelen.

Alledaagse risico’s in het dagelijks leven

In het dagelijks leven nemen mensen voortdurend kleine risico’s. Niet ieder van deze risico’s kan juridisch worden aangemerkt als onrechtmatig. In een uitspraak van 20 juni 1986 oordeelde de Hoge Raad bijvoorbeeld over een situatie waarin een speelse duw tussen collega’s leidde tot letsel. De Hoge Raad vond dat deze gedraging niet zo gevaarlijk was dat de veroorzaker aansprakelijk kon worden gehouden.

Ook in een andere uitspraak van 11 december 1987 oordeelde de Hoge Raad dat een alledaagse handeling – namelijk een stap achteruit doen zonder te kijken – niet automatisch leidt tot aansprakelijkheid. Kleine risico’s horen bij het dagelijks leven en zijn maatschappelijk aanvaard. Dit betekent dat niet ieder ongeluk juridisch gezien een fout is.

Sport en spel: een hogere aansprakelijkheidsdrempel

Een bijzondere situatie ontstaat bij sport- en spelsituaties. Tijdens sportactiviteiten nemen deelnemers bewust risico’s en moeten zij rekening houden met fouten van anderen. De Hoge Raad heeft daarom in een uitspraak van 28 juni 1991 geoordeeld dat de aansprakelijkheidsdrempel bij sport en spel hoger ligt dan in het dagelijks leven. Deelnemers mogen van elkaar verwachten dat zij zich aan de spelregels houden, maar zij moeten ook rekening houden met onverwachte of onhandige bewegingen van anderen. Alleen wanneer een deelnemer zich duidelijk roekeloos of onzorgvuldig gedraagt, kan sprake zijn van aansprakelijkheid.

Wanneer ontstaat wel aansprakelijkheid?

Hoewel niet ieder ongeval tot aansprakelijkheid leidt, kan dit anders zijn wanneer iemand een duidelijk voorzienbaar gevaar creëert.

Een voorbeeld hiervan is een uitspraak van de Hoge Raad van 12 mei 2000. In deze zaak ging het om het verplaatsen van een zware kast. De vraag was of de manier waarop dit gebeurde een reëel risico op letsel opleverde. Wanneer de kans op schade aanzienlijk is en iemand toch een gevaarlijke handeling verricht, kan dit volgens de Hoge Raad wel degelijk leiden tot aansprakelijkheid. Het draait dus steeds om de vraag of iemand zich voldoende voorzichtig heeft gedragen.

Wat betekent dit voor letselschade?

Uit de rechtspraak blijkt dat rechters altijd kijken naar verschillende factoren bij de beoordeling van aansprakelijkheid. Daarbij spelen onder meer de volgende vragen een rol. Allereerst wordt gekeken naar de grootte van het risico dat door het gedrag is ontstaan. Daarnaast is van belang of de schade voorzienbaar was en of iemand rekening had moeten houden met dat risico. Ook de context van het gedrag speelt een rol. Gedrag dat in een sportwedstrijd normaal is, kan in een andere situatie wel onrechtmatig zijn. Tot slot kijken rechters naar wat in de maatschappij als aanvaardbaar gedrag wordt beschouwd. Niet ieder ongeval leidt dus automatisch tot aansprakelijkheid. Maar zodra iemand een risico neemt dat hij had moeten vermijden, kan sprake zijn van een onrechtmatige daad.

Juridisch advies bij letselschade

Twijfelt u of iemand aansprakelijk kan worden gehouden voor letselschade die u door een ongeval opliep? Dan is het verstandig om juridisch advies in te winnen.

Een ervaren letselschadejurist kan u helpen om uw rechten in kaart te brengen en uw schade kosteloos te verhalen op de juiste partij. Bij Stipt letselschade kunt u terecht voor advies van gespecialiseerde letselschade-experts. Via de website kunt u hiertoe eenvoudig zelf een gratis test doen.