Midden in de nacht door rood rijden: geen roekeloosheid?

Door: Lisa Fluit
Leestijd: 3 minuten

Hoe gevaarlijk moet verkeersgedrag zijn voordat sprake is van roekeloosheid? Die vraag stond centraal in een recente uitspraak van de rechtbank Noord-Holland. Op het eerste gezicht lijkt het antwoord verrassend. Een bestuurder rijdt midden in de nacht met een te hoge snelheid door een al geruime tijd rood uitstralend verkeerslicht op een van de drukste kruispunten van Amsterdam en veroorzaakt daarbij een ernstig ongeval. Toch oordeelt de rechtbank dat geen sprake is van roekeloosheid.

Dat oordeel roept vragen op. Zeker omdat juist dit soort gedragingen in de samenleving vaak worden gezien als het toonbeeld van onverantwoord rijgedrag.

Een ernstig ongeval in hartje Amsterdam

In de vroege ochtend van 10 september 2019 vond op het Leidseplein in Amsterdam een ernstig verkeersongeval plaats tussen een gehuurde personenauto en een fietser. De fietser liep daarbij zwaar letsel op.

Uit onderzoek bleek dat de bestuurder harder reed dan de toegestane maximumsnelheid en een verkeerslicht negeerde dat op dat moment al meer dan een halve minuut rood licht uitstraalde. De bestuurder werd later strafrechtelijk veroordeeld wegens het veroorzaken van een verkeersongeval met zwaar lichamelijk letsel.

De schade van het slachtoffer werd vervolgens vergoed door de WAM-verzekeraar van het voertuig. Daarna ontstond een nieuwe discussie: kon de verzekeraar de uitgekeerde schade verhalen op de bestuurder zelf?

Wanneer mag een verzekeraar verhalen?

In beginsel biedt een aansprakelijkheidsverzekering bescherming aan degene die schade veroorzaakt. Toch kennen veel verzekeringen uitzonderingen. Een belangrijke uitzondering betreft situaties waarin de schade met opzet is veroorzaakt of het gevolg is van roekeloos handelen.

De verzekeraar stelde zich op het standpunt dat daarvan in deze zaak sprake was. Volgens haar had de bestuurder zodanig gevaarlijk gereden dat de schade uiteindelijk voor zijn eigen rekening moest blijven.

De rechtbank moest daarom beoordelen of het gedrag van de bestuurder de grens van gewone schuld overschreed en kon worden aangemerkt als roekeloosheid.

Wat verstaan we juridisch onder roekeloosheid?

Roekeloosheid is een zwaar juridisch verwijt. Het gaat niet om een enkele verkeersfout of een moment van onoplettendheid. Volgens de wet en de rechtspraak moet sprake zijn van een gedraging die qua ernst dicht tegen opzet aanligt.

Met andere woorden: het moet gaan om een situatie waarin iemand bewust of in ernstige mate onverschillig omgaat met de risico’s van zijn handelen.Dat maakt de lat hoog. Niet iedere ernstige verkeersovertreding kwalificeert automatisch als roekeloosheid.

Het oordeel van de rechtbank

De rechtbank stelde vast dat de bestuurder meerdere ernstige verkeersregels had overtreden. Hij reed te hard en negeerde een verkeerslicht dat al langere tijd rood licht uitstraalde. Daarmee had hij zonder twijfel gevaarlijk gereden.

Toch vond de rechtbank dat dit onvoldoende was om te spreken van roekeloosheid. Daarbij speelde mee dat geen sprake was van bijkomende omstandigheden zoals alcoholgebruik, drugsgebruik of afleiding door een mobiele telefoon.

Daarnaast achtte de rechtbank van belang dat de bestuurder steeds had verklaard het rode verkeerslicht niet te hebben gezien. Volgens de rechtbank wees dat eerder op onoplettendheid dan op bewust gevaarzettend gedrag.

Het gevolg was dat de verzekeraar de uitgekeerde schade niet op de bestuurder kon verhalen.

Is dat oordeel overtuigend?

Juist op dit punt valt discussie te voeren.

Wie midden in de nacht met een verhoogde snelheid een druk stedelijk kruispunt nadert en daarbij een verkeerslicht passeert dat al tientallen seconden rood uitstraalt, neemt naar mijn mening een uitzonderlijk groot risico. Ook wanneer de bestuurder daadwerkelijk heeft verklaard het verkeerslicht niet te hebben gezien, blijft de vraag of dat niet juist bevestigt hoe ernstig zijn onoplettendheid was.

Daarmee komt de discussie terecht bij het begrip onbewuste roekeloosheid. Ook wanneer iemand zich niet daadwerkelijk bewust is van het risico, kan sprake zijn van roekeloosheid als hij zich daarvan wél bewust had moeten zijn.

Vanuit die gedachte valt goed te verdedigen dat het gedrag van deze bestuurder dichter tegen roekeloosheid aanligt dan de rechtbank uiteindelijk heeft aangenomen.

De invloed van nieuwe verkeerswetgeving

Interessant is bovendien dat het ongeval plaatsvond vóór de invoering van de Wet aanscherping strafrechtelijke aansprakelijkheid ernstige verkeersdelicten.

Met deze wetswijziging is onder meer artikel 5a Wegenverkeerswet ingevoerd. Deze bepaling richt zich specifiek op ernstig gevaarzettend verkeersgedrag, zoals het negeren van verkeerslichten, extreem hard rijden en andere ernstige verkeersovertredingen die levensgevaar kunnen veroorzaken.

Wanneer dezelfde feiten zich vandaag zouden voordoen, zou de juridische beoordeling mogelijk anders kunnen uitpakken. De wetgever heeft immers nadrukkelijk gekozen voor een strengere aanpak van verkeersgedrag dat bewust grote risico’s voor anderen creëert.

Juridisch advies

Voor verzekeraars, belangenbehartigers en verkeersdeelnemers laat deze uitspraak zien dat de grens tussen ernstige schuld en roekeloosheid in de praktijk moeilijk te trekken blijft. De kwalificatie kan grote financiële gevolgen hebben, bijvoorbeeld voor regresvorderingen van verzekeraars of de persoonlijke aansprakelijkheid van bestuurders. Wordt u geconfronteerd met een discussie over roekeloos rijgedrag, regres of verzekeringsdekking, dan is een zorgvuldige juridische beoordeling van de feiten en de toepasselijke rechtspraak essentieel.

De specialisten van Stipt Letselschade beoordelen graag uw situatie en brengen uw mogelijkheden in kaart. Wilt u weten of u recht heeft op een schadevergoeding? Doe dan vrijblijvend de gratis letselschadetest of neem contact op met een van onze ervaren letselschadespecialisten.