Causaliteit als fundament van aansprakelijkheid

Door: Lisa Fluit
Leestijd: 2 minuten

Binnen het aansprakelijkheidsrecht draait veel om causaliteit. Zonder causaal verband tussen een normschending (een daad die niet door de wet is toegestaan) en de schade ontbreekt namelijk de basis voor aansprakelijkheid. Dat blijkt ook uit een arrest van de Hoge Raad uit 2020. Daarin werd een uitspraak van het gerechtshof vernietigd vanwege een onjuiste toepassing van de causaliteitsvereisten. Deze uitspraak onderstreept het onderscheid tussen de vestigingsfase van aansprakelijkheid en de omvangfase, en laat zien hoe zorgvuldig met deze stappen moet worden omgegaan.

Feiten en oordeel van het hof

De zaak draaide om een belegger die na verkoop van zijn onderneming investeerde in een beleggingsfonds dat uiteindelijk failliet ging. De belegger stelde de bank aansprakelijk, onder meer omdat zij volgens hem onvoldoende duidelijk had gemaakt dat zij geen inhoudelijk oordeel over het fonds hadden gevormd. Het hof oordeelde dat de bank hun bijzondere zorgplicht had geschonden door deze verduidelijking achterwege te laten. Vervolgens nam het hof ook aan dat er een causaal verband bestond tussen het handelen van de bank en de beslissing van de belegger om te investeren. Ook oordeelden ze dat de bank nader onderzoek had moeten doen en dat de schade daarom aan hen kon worden toegerekend.

Correctie door de Hoge Raad

De Hoge Raad corrigeerde het oordeel op twee punten. Allereerst benadrukte de Hoge Raad dat er voor aansprakelijkheid een causaal verband moet kunnen worden gelegd tussen de concrete normschending en de schade. Het hof had dit verband echter mede gebaseerd op gedragingen die het de bank niet had verweten. Het was de vraag of de schade ook zou zijn ontstaan zonder de normschending. Mogelijk wel, mogelijk niet. Er was dus geen causaal verband bewezen.

Daarnaast oordeelde de Hoge Raad dat het hof ook het toerekeningsvraagstuk onjuist had benaderd. Het hof stelde dat de bank een onderzoeksplicht zou hebben geschonden terwijl niet was vastgesteld dat dit verwijt daadwerkelijk bestond. Toerekening van schade mag alleen plaatsvinden op basis van de vastgestelde onrechtmatige gedraging, en niet op grond van andere, niet vastgestelde verwijten.

Samenhang tussen vestiging en omvang van aansprakelijkheid

De uitspraak maakt ook duidelijk dat verschillende causaliteitsvereisten strikt gescheiden moeten worden toegepast. Er is een vestigingsfase waarbij het draait om het feitelijke causaal verband: is de schade een gevolg van de concrete normschending? Wanneer dat is vastgesteld, volgt de omvangfase. Daarin wordt beoordeeld welke schade redelijkerwijs kan worden toegerekend. Deze tweede stap heeft een normatief karakter en vereist een afweging van relevante omstandigheden. Kortom, wanneer de grondslag van de aansprakelijkheid niet correct wordt vastgesteld, kan ook de toerekening van schade geen stand houden. Causaliteit vormt daarbij het basisbeginsel.

Juridisch advies

Wilt u weten hoe de causaliteitsvereisten uw positie beïnvloeden in een letselschadezaak? De specialisten van Stipt Letselschade kunnen u inzicht geven in de vraag of er daadwerkelijk sprake is van een juridisch relevant causaal verband en welke kansen u heeft op schadevergoeding.